พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ.๒๕๐๗
พันเอกสมัคร บุราวาศ
(พ.ศ.๒๔๕๙ - ๒๕๑๘)
ครั้งหนึ่งนานมาแล้ว Perry Anderson มาร์กซิสต์ชาวอังกฤษ ได้ เคยกล่าวถึง Karl Kautsky นักคิด นักเขียนชาวเยอรมันในบทความ 'Arguments within English Marxism' ของเขาไว้ว่า Kautsky เขียนหนังสือเรื่อง The Materialist Conception of History ตั้งแต่เรื่องราวของโปรโตซัว ไปตลอดกระทั่งถึงรูปแบบรัฐ ในอนาคต ซึ่งมีความหมายว่า Kautsky มีความเข้าใจดีเกี่ยวกับความเกี่ยวพันของ สรรพสิ่งในโลก คงจะมีผู้อ่านชาวไทยน้อยคนที่จะได้ทราบว่า ในบรรณพิภพของ เรามีหนังสือชนิดเดียวกันนี้ เขียนโดยนักคิดนักเขียนคนสำคัญ สมัคร บุราวาศ โดยที่ใช้ทัศนะในการพิจารณาวิวัฒนาการสังคมมนุษย์จากพื้นฐานทฤษฎีเดียวกัน กับ Karl Kautsky นั่นเอง และเขาตั้งชื่อหนังสือชุดนี้ว่า ปัญญาวิวัฒน์ สมัคร บุราวาศ ผู้เขียน ปัญญาวิวัฒน์ เป็นอัจฉริยบุคคลผู้หนึ่ง เมื่อ อายุ ๑๗ ปีเขาสอบได้ที่ ๑ ของประเทศ ในขณะเรียนอยู่ที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ ๑ ปีต่อมาเขาสอบชิงทุนการศึกษาต่างประเทศได้เป็นที่ ๑ อีก สุดท้ายได้รับ ปริญญา B.Sc. (First Class Hon. Lond) เป็นอันดับ ๑ ของราชวิทยาลัยการเมือง จากประเทศอังกฤษ สมัคร บุราวาศ เขียนหนังสือ ๒ เล่มแรกในชีวิตของเขาในขณะ ที่อายุเพียง ๑๗-๑๘ ปี ได้แก่ พุทธปรัชญาอธิบายด้วยวิทยาศาสตร์ และเล่มที่สอง คือ วิทยาศาสตร์ของภาษาไทย จัดพิมพ์ในปี พ.ศ. ๒๔๘๐ หนังสือทั้งสองเล่มนี้ แสดงให้เห็นองค์ความรู้อันลุ่มลึกและกว้างขวางของสมัคร บุราวาศ สำหรับเล่ม หลัง เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ผู้เขียนคำนำของหนังสือถึงกับกล่าวยกย่อง เขาไว้ว่า "บุคคลผู้นี้ในอนาคตจะเป็นนักปราชญ์" พื้นฐานความคิดของสมัคร บุราวาศ ได้รับการวางรากฐานและเติบโต ขึ้นมาด้วยทฤษฎีวัตถุนิยมวิภาษา และวัตถุนิยมประวัติศาสตร์ ซึ่งรุ่งเรืองอยู่ในคริสต์ ทศวรรษ ๑๙๓๐ ในเวลาดังกล่าวนั้นทั่วทั้งโลกก้าวพ้นจากอิทธิพลสำนักคิดจิตนิยม เข้าสู่สำนึกคิดใหม่ที่เชื่อว่า สสารเป็นธาตุแท้ของจักรวาล นักวิทยาศาสตร์คนสำคัญๆ ของอังกฤษในเวลาที่สมัคร บุราวาศ ศึกษาอยู่ที่นั่น ล้วนแต่อยู่ในแนวโน้มของชาว มาร์กซิสต์ฝ่ายซ้าย เช่น นักฟิสิกส์ผู้มีชื่อเสียงอย่าง A.B.S Halden J.D. Bernal Sage และ Rodney Hilton เป็นต้น ล้วนแต่กำลังผลิตงานด้านวิทยาศาสตร์บนพื้น ฐานทฤษฎีใหม่ของวัตถุนิยมวิภาษ วัตถุนิยมประวัติศาสตร์ ทุกคนที่กล่าวมานี้อยู่ใน ขบวนการเคลื่อนไหวของมาร์กซิสม์ ซึ่งกำลังเฟื่องฟูยิ่งในเคมบริดจ์ และเช่นเดียวกัน ในระยะนี้ในสายสังคมศาสตร์ก็มีผลงานของ Christopher Hill, E.J.Hobsbawm, E.P.Thomson และ Arnold Toynbee เป็นต้น ซึ่งอธิบายพัฒนาการสังคมมนุษย์ ด้วยทฤษฎีที่ก้าวหน้ายิ่งขึ้น หัวใจของไดอะเลกติค และวัตถุนิยมประวัติศาสตร์ ที่สมัคร บุราวาศใช้นั้น เชื่อว่า สรรพสิ่งในสังคมดำเนินไปด้วยเหตุที่มีความขัดแย้ง จึงมีการเปลี่ยนแปลง มี พัฒนาการ และมีวิวัฒนาการ จากการศึกษาการเปลี่ยนแปลง ทั้งในธรรมชาติ และใน สังคมมนุษย์ ทฤษฎีใหม่นี้เห็นว่า การเปลี่ยนแปลงทางปริมาณจะนำไปสู่ การเปลี่ยน แปลงทางคุณภาพ F. Engels ผู้บุกเบิกคนหนึ่งของทฤษฎีนี้กล่าวว่า มีสาเหตุทาง วัตถุเสมอในวิวัฒนาการทุกอย่างของสังคม และเขาได้มองเห็นวิวัฒนาการของสสาร ดำเนินมาเป็นขั้นๆ จากสภาพหมอกธาตุไปสู่ดาวพระเคราะห์จากสารอนินทรีย์ ในดาว พระเคราะห์ไปเป็นพืช จากพืชไปเป็นสัตว์ และจากสัตว์ไปเป็นมนุษย์ ทีนี้มนุษย์ก็เข้า สัมพันธ์กันเป็นสังคม แบบต่างๆ ต้นเหตุแห่งความสัมพันธ์อยู่ที่แบบวิธีในการผลิต ของกินของใช้ ในขั้นเก็บหาอาหารจากธรรมชาติ มนุษย์มีเครื่องมือหินเพียงหยาบๆ และอยู่กันเป็นครอบครัวเล็กๆ ต่อมามนุษย์ร่วมกันผลิตและอยู่กันเป็นครัวเรือนใหญ่ๆ ที่เรียกว่าชุมชนบุพกาล ถัดไปอีกก็เกิดความสัมพันธ์ในการผลิตแบบทาสและนายทาส ก่อให้เกิดสังคมศักดินา ความสัมพันธ์ในการผลิตเป็นแบบเจ้าที่ดินกับชาวนา แต่คน สองพวกนี้ขัดแย้งกันเป็นเหตุให้เกิดสังคมทุนนิยมและให้กำเนิดชนชั้นกรรมกรกับนาย ทุนขึ้น และมีความขัดแย้งกัน สมัคร บุราวาส มีความเห็นพ้องกับทฤษฎีนี้อย่างยิ่ง ใน งานค้นคว้าเรื่อง ปัญญาวิวัฒน์ นี้ เขาได้กล่าวถึงกำเนิดและวิวัฒนาการแห่งปัญญา ของมนุษยชาติในอดีตโดยอาศัยหลักการพื้นฐานของทฤษฎีที่กล่าวมานี้ หนังสืออ้างอิง ที่เป็นหลักสำคัญที่เขาใช้ศึกษาค้นคว้าสำหรับ 'ปัญญาวิวัฒน์' ก็บ่งชี้ว่าเขาเดินมาตาม แนวทางนี้ ได้แก่ หนังสือชื่อ 'Origin of Families' และ 'Dialactic of Nature' ของ F. Engels และ 'Capitalism' ของ Karl Marx เป็นต้น อย่างไรก็ตาม ผู้อ่านจะไม่ได้พบ รายชื่อหนังสือทั้ง ๓ เล่มนี้ในรายการอ้างอิงท้ายเล่มของ "ปัญญาวิวัฒน์" แม้จะได้พบ ว่าเขาอ้างถึงมันเสมอขณะบรรยายวิวัฒนาการสังคมในเล่ม ก็เพราะว่าสภาพสังคมไทย ในเวลานั้นไม่เปิดโอกาสให้การเคลื่อนไหวอย่างเปิดเผยของความคิดทางสังคมของ "ฝ่ายซ้าย" และไม่เปิดโอกาสให้เขาได้อ้างอิงหนังสือของสำนักนี้อย่างเปิดเผยไว้ใน บรรณานุกรมอีกหลายเล่มอีกด้วย แม้ว่าจะมีหนังสือเกี่ยวกับวิวัฒนาการสังคมในแนวก้าวหน้าหลายเล่ม ถูก ผลิตออกมาในวงการหนังสือของไทยโดยเฉพาะในยุค ๒๕๐๐ เช่น งานของ จิตร ภูมิศักดิ์ กุหลาบ สายประดิษฐ์ และคนอื่นๆ แต่ ปัญญาวิวัฒน์ ตีวงการ ศึกษากว้าง กว่านั้นมาก เพราะสมัคร บุราวาศ มีความสนใจหรือมีพื้นทางความรู้วิทยาศาสตร์ดีมาก ดังนั้นเขาไม่เพียงแต่อธิบายวิวัฒนาการทางปัญญาของมนุษย์ด้านสังคม แต่ยังขยาย ออกไปถึงวิทยาศาสตร์ทุกสาขา และชี้ให้เห็นความเกี่ยวข้องของวิวัฒนาการความรู้ ทั้งสองด้านอย่างลึกซึ้ง ด้วยเหตุนี้แม้ผู้ที่สนใจการเมือง ไม่สนใจวัตถุนิยม ประวัติศาสตร์ หรือวัตถุนิยม ก็ยังควรอ่านหนังสือเล่มนี้ หนังสือชุด ปัญญาวิวัฒน์ ได้แสดงภาพวิวัฒนาการของมนุษย์นับจาก อดีตจนถึงยุคหลังสงครามโลกครั้งที่สอง คือราวคริสต์ทศวรรษ ๑๙๖๐ เริ่มต้นตั้ง แต่ยุคที่กำเนิดปฐมมนุษย์ในแอฟริกาและชวาไปจนถึงสมัยปรมาณู ซึ่งระบบทุนนิยม กับระบบสังคมนิยมกำลังขับเคี่ยวกันอย่างรุนแรงทุกด้าน สมัคร บุราวาส เป็นผู้มีความเห็นว่าพัฒนาการของปัญญาเป็นผลิตผล ของมนุษยชาติทั้งมวล มิใช่เกิดมาจากจอมปราชญ์ ดังนั้น เขาจึงได้สร้างข้อตกลง ขึ้นก่อนจะเข้าสู่เนื้อหาในการบรรยาย "ปัญญาวิวัฒน์" ว่า "ความรู้ทั้งปวงได้มาจาก การรับรู้โดยอาศัยผัสสะกับโลกภายนอก...ความรู้เกิดขึ้นระหว่างความจัดเจน ในการ ต่อสู้ ดิ้นรนเพื่อชีวิตของมนุษย์โบราณ หาใช่เกิดจากความดลใจของพระเป็นเจ้า อย่างใดไม่" (หน้า ๑๑) จุดเน้นของเขาในข้อนี้ได้ถูกย้ำไว้ เพราะเขาต้องการจะ อธิบายว่า วิวัฒนาการแห่งปัญญาของมนุษย์ในความหมายของเขาเกิดจากน้ำมือ ของมนุษย์เอง จุดยืนเช่นนี้ยังได้ถูกประกาศไว้ด้วยในคำปรารภในการพิมพ์ครั้งที่ ๑ ความว่า "ประวัติศาสตร์นี้ หมายกล่าวถึงประวัติาสตร์ของสังคมของ ธรรมชาติของมหาบุรุษ ของเศรษฐกิจ ของการผลิตปัจจับแห่งชีวิต ไม่ ได้ หมายถึงพงศาวดาร หรือนิยายปรัมปรา ซึ่งว่าด้วยพระมหากษัตริย์ หรือประมุขของเผ่าชนเป็นส่วนใหญ่" (คำปรารภ) สมัคร บุราวาศ ได้ทำการศึกษาและอธิบายสังคมของคนป่า ของพวก อารยชนในสังคม บุพกาล ของมนุษย์ในสมัยที่อารยธรรมโบราณตามลุ่มน้ำสำคัญ ได้ลงรากฐานชัดเจน จากนี้เจาะลึกลงไปวิเคราะห์สังคมสมัยอารยธรรมใหม่ของ กรีซ-โรมัน อินเดีย จีน เขาวกกลับมาวิเคราะห์สังคมสมัยมืดมนทางปัญญา ระบบ ศักดินา สมัยเรอเนสซองส์ จากนั้นก็เคลื่อนเข้าสู่ยุคสะสมทุน ยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม แล้วเจาะลึกศึกษาวิวัฒนาการของความรู้ในศตวรรษที่ ๑๙ และ ๒๐ ตามลำดับ ไม่ใช่หนังสือของสมัคร บุราวาศ เล่มเดียวที่กล่าวถึงพัฒนาการของยุค ต่างๆ ดังที่กล่าวมานี้ แต่ในเวลานั้นจะมีก็แต่งานของเขาเพียงเล่มเดียวนี้เองที่ได้ ตอบคำถามสำคัญๆ ที่น่าสนใจที่เหลือเกินสำหรับผู้แสวงหาความรู้อย่างเป็นระบบต่อ เนื่องบนพื้นฐานทฤษฎีเดียวกัน ต่อเชื่อมโยงการเปลี่ยนแปลงของโลกธรรมชาติ กับ โลกทางสังคม เข้าด้วยกันเป็นเนื้อเดียว นอกจากนี้ยังมีแง่มุมของคำอธิบายที่อ่าน สนุก และฟังดูแปลกแทรกอยู่เสมอๆ อีกด้วย ดังเช่น สมัคร บุราวาศ ได้อธิบายที่มาของความคิดและความฝันไว้ว่า "สาเหตุของปัญญานี้คือการมีเวลาว่างสำหรับฝันและคิด ภายในถ้ำ อันปลอดจากอันตรายของลมฟ้าอากาศ เราจะเห็นได้ง่ายๆ ว่ามนุษย์บน ต้นไม้จะนอนไม่ค่อยหลับ เพราะต้องมีระวังลมพายุกับอันตรายนานับ ประการ ลมฟ้าอากาศที่เปลี่ยนแปลงเร็วในที่เปิดเผย จะทำให้จิตมนุษย์ พะวักพะวงถึงร่างกายมากกว่าสิ่งอื่นใด แต่การพบเครื่องมือล่าสัตว์กับ วิธีทำไฟ ทำให้เขาเข้าไปอยู่ในถ้ำได้ ที่อยู่อาศัยใหม่นี้ทำให้เขาหลับและฝัน เป็นเรื่องเป็นราว ข้อนี้เองเป็นเหตุให้ชีวิตทางความคิดเกิดขึ้น" (หน้า ๒๓)
ดังได้กล่าวมาแล้วว่า สมัคร บุราวาศ เรียนมาด้านวิทยาศาสตร์ และมี ความรู้อย่างดีในสาขานั้น ด้วยเหตุนี้เขาสามารถนำเอาการวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีมาประสานกับความรู้ทางสังคมศาสตร์ของมนุษย์อย่างน่าสนใจ เรา จึงได้เห็นภาพของการเคลื่อนไหวของสัมคมทุกยุคอย่างถี่ถ้วน ในทุกๆ แง่มุม ไม่ ว่าจะเป็นวิทยาศาสตร์ หรือสังคมศาสตร์ เราจะเกิดภาพความรู้ได้อย่างชัดเจนว่า การค้นพบทางวิทยาศาสตร์ นำไปสู่การประดิษฐ์ที่สำคัญๆ เชื่อมโยงกับพัฒนาการ ของสังคมมนุษย์ในด้านชีวิตความเป็นอยู่ แล้วกระทบต่อวงการปรัชญา ศิลปะและ วรรณคดีอย่างกว้างขวาง จากนั้นตัวปรัชญา ศิลปะและวรรณคดีก็กลับมามีบท บาทเปลี่ยนแปลง หรือยกระดับสังคมและการค้นพบทางวิทยาศาสตร์อีกไม่รู้จักจบ สิ้น ไม่มีกระบวนการใดๆ แยกตัวอยู่โดดเดี่ยวไปจากอีกกระบวนการหนึ่งเลย สมัคร บุราวาศ ไม่เพียงแต่เขียนหนังสือด้วยความรู้อย่างลึกซึ้งเท่านั้น เขายังเขียนหนังสืออ่านง่าย และเป็นรูปธรรมอย่างยิ่ง ข้อเขียนของเขาพุ่งตรงเข้า หาใจกลางของสาระที่ต้องการจะอธิบาย เป็นระบบ และอย่างมีลำดับขั้นตอน ตรรกะ ที่วางไว้ในการเขียนตั้งแต่บทแรกจนถึงบทสุดท้ายรัดกุม และแสดงความคลี่คลาย ของกระบวนความคิดที่เป็นเอกภาพ ไม่ใช่สิ่งง่ายเลยที่นักเขียนคนหนึ่งจะเข้าถึงและ อธิบายการเปลี่ยนแปลงที่เป็นหัวใจของยุคสมัยแต่ละระยะที่ผ่านมา และมองเห็นได้ ว่ามันเกาะเกี่ยวกันอยู่อย่างไร กับทั้งคลี่คลายออกไปสู่อีกสิ่งหนึ่งที่ใหม่กว่าเก่าได้ อย่างไร แต่สมัคร บุราวาศ ทำได้อย่างดียิ่ง นักศึกษาผู้ซึ่งได้เรียนวิวัฒนาการ ประวัติศาสตร์สังคมหรือวิทยาศาสตร์ เป็น "วิชา" ต่อเนื่องกันมาตั้งแต่ปี ๑ จนถึง ปีสุดท้าย ยังรู้สึกว่าแต่ละวิชาถูกตัดขาดออกจากกันระหว่างยุคต่อยุคและระหว่าง สังคมศาสตร์กับวิทยาศาสตร์จนทำให้ความรู้แยกย่อยกระจัดกระจายเหลือเกิน อาจ จะลองอ่านหนังสือของสมัคร บุราวาศเล่มนี้ดู ในที่นี่จะขอยกเป็น ตัวอย่างดังเมื่อ เขาอธิบายถึงวรรณคดีและศิลปะต้นศตวรรษที่ ๒๐ ดังนี้ "เนื่องจากเกิดวิทยุ ภาพยนตร์ วิทยุโทรภาพและเกิดการพิมพ์ สีมากกว่าสามสีขึ้น ศิลปะในศตวรรษนี้จึงก้าวไปในทางแพร่หลายไปสู่ ประชาชนมากขึ้น โดยเฉพาะภาพยนตร์นั้นกลายเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับ ชีวิตไป สำหรับศิลปะในการแสดงภาพยนตร์นั้น เราพบว่ามีการแสดง เรื่องเลียนชีวิตจริงมากขึ้น และเป็นที่นิยมของประชาชนด้วน ศิลปะ ใหม่ในภาพยนตร์ คือลีลาใต้น้ำและเรื่องใต้ทะเล ซึ่งในครั้งก่อนไม่มีผู้ ใดสามารถนำมาแสดงได้เลย การเขียนเรื่องการ์ตูนมีดนตรีประกอบ ก็เป็นศิลปะใหม่อันยากยิ่ง และต้องการทั้งศิลปะและเทคนิคอย่างสูง ในการ ซิ่งเครอะไนซ์ Synchronize ภาพและเสียง ละครลดความนิยม ลงไปบ้าง แต่มีการก้าวหน้าในทางจัดฉากให้ดูจริงจังมากขึ้น เนื่องจาก เกิดวิทยุ โทรทัศน์ จึงเกิดศิลปะใหม่ในการแสดงละครส่งโทรทัศน์ ละคร วิทยุ และวิธีเผยแพร่ความคิดทางวิทยุก็เป็นศิลปะเกิดใหม่ในสมัยนี้" "ในทางสถาปัตยกรรม เราเริ่มละทิ้งศิลปะโบราณ มายึดถือศิลปะ ใหม่ ซึ่งง่ายต่อการก่อสร้าง และซึ่งทุกส่วนมีความจำเป็นต้องใช้ การจัด ระบายอากาศและสาดแสงสว่างก็ได้ปรับปรุงดีกว่าเดิม การตกแต่งภายใน ก้าวหน้าไปสู่ขั้นใหม่ เพราะมีวิทยุและตู้เย็น มาประกอบเป็นเครื่องเรือน ด้วน ตู้และห้องหนังสือขณะนี้ ก็เป็นส่วนของสถาปัตยกรรมใหม่ ครัวได้รับ การตกแต่งและออกแบบใหม่ เพราะเกิดเครื่องครัวใหม่ๆ ขึ้น การจัดห้อง ได้รับการพิจารณาให้เดินไปมาหาสู่กันได้สะดวกเพราะว่าสถาปัตยกรรม ในขณะนี้ไม่ได้กระทำเพื่อความงามอย่างเดียว หากกระทำเพื่อสุขภาพ และประโยชน์อย่างสูงสุดด้วย การทำบริเวณบ้านและการเลือกที่ตั้งบ้านให้ รับกับภูมิประเทศก็เป็นสถาปัตยกรรมใหม่ กระจกถูกใช้มากขึ้นเพื่อแสง สว่าง และจึงเกิดการประดิษฐ์มู่ลี่ประกอบด้วย" "วรรณคดีร้อยกรองหายากเข้า และนับได้ว่าสูญสิ้นไปแล้ว ร้อยแก้ว ได้เข้ามาแทนที่อย่างสมบูรณ์ ได้เกิดนักเขียนมีชื่อ เช่น เบอนาร์ด ชอว์, (Bernard Shaw) ซึ่งเขียนละครเยาะเย้ยสังคมและชีวิตของชนชั้นกลาง เอช.จี. เวลลส์, (H.G. Wells) ก็เขียนนวนิยายแบบโรแมนติซิสซึม, (Romanticism) ทางวิทยาศาสตร์ ทั้งนี้ก็โดยได้ศึกษาวิทยาศาสตร์และ มองเห็นอนาคต เขาเป็นคนหนึ่งในจำนวนไม่กี่คน ที่ทำให้วิทยาการง่าย ลง โดยใช้วิธีอธิบายตามสำนวนการประพันธ์ ศิลปะในการสอนวิชาวิทยา ศาสตร์ให้เข้าใจได้ง่ายจึงเกิดขึ้น และจินตนิยายวิทยาศาสตร์ ก็เป็นการ กระทำอย่างหนึ่งในศิลปะใหม่นี้ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากพลังของ ประชาชนได้เกิดในประเทศต่างๆ เกือบทั่วโลก วรรณคดีสัจนิยมจึงก้าว มาสู่แนวหน้า แล้ววรรณคดีแบบจินตนิยมได้กลายเป็นเรื่องของเด็กๆ ไป ร้อยกรองตามวรรณคดีแบบสัจนิยมก็เกิดขึ้นมาอีก และมีหวังจะเฟื่องฟู ต่อไปเนื่องจากเกิดวีรกรรมของประชาชนขึ้นในประเทศต่างๆ" (หน้า ๑๔๗๒ - ๑๔๗๕) เมื่ออ่าน "ปัญญาวิวัฒน์" จบลง ก็รู้สึกต่อไปอีกว่า สมัคร บุราวาศ ไม่เพียง แต่เป็นนักคิด นักเขียน นักวิชาการที่ให้ความสำคัญกับความรู้แบบวิทยาศาสตร์เท่านั้น เขายังเข้าถึงองค์ความรู้หรือจิตวิญญาณของโลกตะวันออกอย่างลึกซึ้งด้วย การ วิเคราะห์ของเขาในแต่ละตอน แสดงให้เห็นว่าเขาศึกษาความรู้ตะวันออกไม่น้อย ขณะ ที่กล่าวถึงต้นกำเนิดชนชาติขึ้น เขาอ้างอิงถึงนิยายปรัมปราของจีนเรื่อง "ไคเภ็ก" เพื่ออธิบายยุคที่มนุษย์ยังนับถือมารดาเป็นใหญ่ว่า "เพียงอ่องสี ตี่อ่องสี และยี่นอ่องสี คนเหล่านี้เป็นประมุขของชาติ วงศ์ทั้งสิ้น ในสมัยของยี่นอ่องสี ราษฎรรู้คุณมารดาแต่หารู้คุณบิดาไม่นี่ แสดงถึงความเป็นอยู่ในชุมชนบุพกาลโดยแท้" (หน้า ๓๑๑) สมัคร บุราวาศ ได้เขียนไว้ด้วยว่า "เป็นที่น่าเสียดายที่นักวิทยาศาสตร์พวก นี้ไม่ได้สนใจถ่ายตำรับประวัติศาสตร์ของจีย, เล่มหนึ่ง, ชื่อว่า ไคเภ็ก เพราะผู้เขียน ได้พิจารณาแล้วเห็นว่าในบรรดาคัมภีร์อันเก่าแก่ของฮินดูหรือยิวก็ดี ตำราไคเภ็ก ของจีน เล่าถึงระยะแรกเริ่มของมนุษยชาติได้ตรงตามที่วิทยาศาสตร์ค้นพบ, อย่าง อัศจรรย์ที่สุด" (หน้า ๑๔๐) สมัคร บุราวาศ ใช้หนังสือจำนวนมากสำหรับการค้นคว้าเพื่อเขียนหนังสือ "ปัญญาวิวัฒน์" ซึ่งหนาถึง ๑,๖๑๖ หน้า ชุดนี้ นั้นก็ยังไม่สำคัญเท่ากับว่า แม้เขา จะใช้ความรู้ของต่างประเทศเป็นหลักในการอธิบายวิวัฒนาการของปัญญา มนุษยชาติ แต่ความรู้ภายในหรือความเป็นปราชญ์ในตัวของเขานั้นเองได้ แสดงออกมาอย่างชัดแจ้ง จนไม่อาจกล่าวได้เลยว่า นี่เป็นการนำเอาตำราต่าง ประเทศหลายเล่มมาเรียบเรียงกันขึ้นใหม่ เพราะมันเป็นผลแห่งการตกผลึกของ องค์ความรู้สารพันรวมกับความหยั่งรู้ภายในของเขาเองมากกว่า สมัคร บุราวาศ เป็นเพียงนักคิด นักเขียนธรรมดาหรือ เปล่าเลย สมัคร บุราวาศ เป็นผู้ที่มีความคิดทางสังคม และเข้าร่วมการเคลื่อนไหวทางสังคมด้วย เมื่อสุภา ศิริมานนท์ บรรณาธิการ "อักษรสาส์น" ผู้บัดนี้วายชนม์ไปแล้วประกาศ ทางนิตนสาร "อักษรสาส์น" ในปี พ.ศ.๒๔๙๒ ว่า ต้องการนักแปลฝีมือดีผู้มี ความรู้ดีทางวิทยาศาสตร์มาแปลงานวัตถุนิยมประวัติศาสตร์ของ เจ. วี สตาลิน ลงในหนังสืออักษรสาส์น สมัคร บุราวาศได้อาสาเข้ามาทำงานนี้โดยนามปากกา 'ผู้ยิ่งน้อย' และยังเขียนแปลงานชิ้นอื่นๆ อีกโดยนามปากกา 'กัปตันสมุทร' ต่อมาเขาได้เข้าร่วมการเคลื่อนไหวทางสังคมต่อต้านสงครามเรียกร้องสันติภาพ จนถูกจับติดคุกบางขวางกรณีกบฏสันติภาพ รวมทั้งได้ไปกล่าวปาฐกถาพิเศษ ภาคฤดูร้อน ณ มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองหลายคราว บทความ ของเขาได้ถูกนำลงตีพิมพ์รวมอยู่ในหนังสือ 'มหาชนทรรศนะ' ซึ่งขณะนี้คงกลาย เป็นหนังสือหายากไปแล้ว 'ปัญญาวิวัฒน์' และหนังสือทุกเล่มของสมัคร บุราวาศ เป็นเสมอด้วยการ วางรากฐานความคิดทางปรัชญาให้แก่ประชาชน น่าเสียดายที่ผลงานของเขาถูก ลืมในสมัยต่อ ๆ มา ทั้งๆ ที่เป็นผลงานเลิศด้วยสติปัญญาทั้งสิ้น ผลงานศึกษาค้นคว้าชิ้นอื่นๆ ของสมัคร บุราวาศ ที่น่าติดตามอ่านได้แก่ คำบรรยายวิชาปรัชญา ปรีชาญาณของสิทธัตถะ พัฒนาการแห่งพุทธปรัชญา ปัญญา และวัฒนธรรมไต-จีน เป็นต้น
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น